Đài Phun Nước Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn

Một hệ thống đài phun nước trong không gian quảng trường không chỉ được đánh giá ở thời điểm nước đang vận hành. Khi hệ thống dừng, mặt bằng vẫn phải tiếp tục đảm nhiệm chức năng vốn có; khi nước hoạt động, chuyển động, ánh sáng và tỷ lệ của các tia phun lại phải đủ rõ để tạo điểm nhấn nhưng không làm thay đổi tính chất chung của không gian.

Đó cũng là bài toán nổi bật của đài phun nước Nhà Quốc Hội tại khu vực Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn, Ba Đình, Hà Nội. Trong phạm vi thông tin hiện có, NPT thực hiện hệ thống đài phun nước với các nhóm hiệu ứng phun sủi, phun cột, phun hình vòm, kết hợp LED đổi màu và hệ điều khiển trung tâm có khả năng tổ chức những trạng thái vận hành khác nhau.

Điểm đáng chú ý của công trình không nằm ở việc sử dụng thật nhiều kiểu vòi hoặc tạo một show trình diễn phức tạp. Giá trị của phương án nằm ở cách hiệu ứng nước được đặt vào đúng vai trò: trở thành một lớp cảnh quan bổ sung chuyển động cho quảng trường nhưng vẫn giữ được sự cân bằng với kiến trúc và công năng mặt bằng.

Đài phun nước Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn tại Ba Đình, Hà Nội — Toàn cảnh đài phun nước Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn trong không gian quảng trường.

Tổng quan dự án

Công trình	Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn
Địa điểm	Ba Đình, Hà Nội
Loại hình	Đài phun nước cảnh quan / quảng trường
Yêu cầu chính	Mặt bằng vẫn sử dụng được khi hệ thống không vận hành; hiệu ứng nước cần rõ nhưng tiết chế
Hiệu ứng nước	Phun sủi, phun cột, phun hình vòm
Ánh sáng	LED đổi màu
Điều khiển	Điều khiển trung tâm có khả năng lập trình chế độ vận hành
Đơn vị thực hiện hệ thống đài phun	NPT

Những dữ liệu hiện có cho thấy yêu cầu thiết kế cốt lõi của dự án là xử lý đồng thời hai trạng thái: khi vận hành, hệ thống tạo chuyển động bằng nước và ánh sáng; khi dừng, mặt bằng vẫn phải giữ được khả năng sử dụng của quảng trường.

Chính yêu cầu này quyết định cách tiếp cận của toàn bộ hệ thống. Thay vì bắt đầu từ câu hỏi nên sử dụng bao nhiêu loại vòi hoặc tạo được bao nhiêu hiệu ứng, bài toán phải bắt đầu từ vai trò của nước trong không gian và giới hạn mà kiến trúc, mặt bằng cũng như hoạt động thực tế đặt ra.

Bài toán thiết kế: nước phải tạo điểm nhấn nhưng không chiếm lấy quảng trường

Ở một khu vui chơi hoặc công viên giải trí, hệ thống nước có thể được thiết kế như trung tâm của trải nghiệm. Với một quảng trường có đặc điểm kiến trúc rõ ràng, cách tiếp cận đó không phải lúc nào cũng phù hợp.

Nước cần tạo chuyển động để không gian có thêm một lớp thị giác, nhưng không nhất thiết phải trở thành yếu tố mạnh nhất. Chiều cao tia, mật độ vòi, hình thái chuyển động và ánh sáng vì vậy phải được cân nhắc trong mối quan hệ với tỷ lệ công trình, khoảng trống quảng trường và khoảng cách quan sát của người sử dụng.

Tiêu chí ở đây không phải “càng nhiều hiệu ứng càng tốt”. Một hệ thống có số dạng phun vừa đủ nhưng mỗi dạng đảm nhận một chức năng bố cục rõ ràng thường dễ tạo được tổng thể mạch lạc hơn một hệ sử dụng nhiều hiệu ứng nhưng không có thứ tự thị giác.

Với dự án Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn, ba hình thái chính gồm phun cột, phun sủi và phun hình vòm tạo nên những hướng chuyển động khác nhau của nước. Sự khác biệt giữa chúng cho phép bố cục có chiều cao, có lớp nước thấp và có chuyển động theo phương ngang mà không cần tăng mật độ hiệu ứng quá mức.

Ba hình thái nước và vai trò trong bố cục

Phun cột tạo trục đứng và nhịp thị giác

Nhóm phun cột tạo các tia nước theo phương đứng, nhờ đó hình thành những điểm có chiều cao rõ ràng trong tổng thể. Đây là lớp dễ nhận biết nhất từ khoảng cách xa và có thể được sử dụng để thiết lập nhịp cho bố cục.

Tuy nhiên, chiều cao của tia không nên được coi là một thông số độc lập. Nó phụ thuộc vào tính toán thủy lực, tỷ lệ với các nhóm nước xung quanh và kết quả cân chỉnh thực tế tại hiện trường. Với một không gian thiên về sự cân bằng, tia cao hơn chưa chắc tạo ra kết quả tốt hơn.

Phun sủi tạo khối nước ở tầng thấp

Nếu nhóm phun cột tạo hướng đi lên, phun sủi bổ sung một lớp nước có cảm giác đầy và chắc hơn gần mặt bằng. Sự khác biệt về cao độ giúp toàn bộ hệ không trở thành một tập hợp các tia đứng có cấu trúc giống nhau.

Nhóm nước thấp cũng tạo đối trọng thị giác với những điểm nhấn cao hơn, từ đó làm cho bố cục có nhiều tầng nhưng vẫn có thể kiểm soát được mức độ phức tạp.

Phun hình vòm bổ sung chuyển động theo phương ngang

Các đường nước cong tạo một hướng chuyển động khác với tia dựng đứng. Nhờ đó, mắt người xem không chỉ bị dẫn lên trên mà còn có sự liên kết giữa các khu vực theo phương ngang.

Việc phối hợp ba dạng phun vì thế không đơn thuần là sử dụng ba loại thiết bị khác nhau. Mỗi hình thái đảm nhiệm một chức năng trong bố cục, tạo đủ biến đổi để hệ thống có chuyển động mà không cần biến quảng trường thành một sân khấu trình diễn.

Hiệu ứng phun cột phun sủi và phun vòm tại đài phun nước Nhà Quốc Hội — Các nhóm phun cột, phun sủi và phun hình vòm tạo những hướng chuyển động khác nhau trong tổng thể.

Thiết kế phải hoàn chỉnh cả khi có nước và khi không có nước

Một trong những điểm quan trọng nhất của đài phun quảng trường là hệ thống không thể chỉ được thiết kế cho khoảng thời gian đang vận hành.

Khi nước dừng, quảng trường vẫn tồn tại như một không gian sử dụng độc lập. Vì vậy, cao độ của các chi tiết kỹ thuật, vị trí đầu phun, phương án thu hồi nước, bề mặt hoàn thiện, khả năng đi lại và khả năng tiếp cận thiết bị khi cần bảo trì đều phải được xem xét từ giai đoạn thiết kế.

Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc “đặt một hệ thống phun nước vào quảng trường” và thực sự tích hợp hệ thống đó vào mặt bằng.

Các vòi, đèn, điểm thu nước và những chi tiết kỹ thuật có thể nhìn thấy trên bề mặt cần được phối hợp với phần hoàn thiện cảnh quan. Bên dưới, tuyến ống và cáp phải được xác định trước khi hoàn thiện các lớp xây dựng, trong khi cao độ kỹ thuật phải thống nhất với cao độ chung của khu vực.

Điểm tiếp cận để kiểm tra và bảo trì cũng cần được tính toán sao cho kỹ thuật viên có thể làm việc khi cần nhưng không tạo trở ngại cho việc sử dụng mặt bằng thường ngày.

Theo cách nhìn này, một đài phun quảng trường chỉ thực sự hoàn chỉnh khi cả trạng thái bật và trạng thái tắt đều được coi là những trạng thái thiết kế.

Mặt bằng đài phun nước Nhà Quốc Hội khi hệ thống không vận hành — Mặt bằng quảng trường cần tiếp tục đảm nhiệm công năng sử dụng khi hệ thống đài phun ngừng vận hành.

Ánh sáng hỗ trợ nước thay vì trở thành một lớp trình diễn riêng

Hệ thống tại khu vực Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn sử dụng đèn LED đổi màu. Khi trời tối, ánh sáng giúp các đường nét nước hiện rõ hơn và tạo thêm khả năng tổ chức trạng thái thị giác cho công trình.

Tuy nhiên, vai trò của ánh sáng trong một dự án như vậy khác với một hệ thống nhạc nước hoặc show trình diễn. Màu sắc không nhất thiết phải liên tục thay đổi hoặc trở thành điểm thu hút chính.

Ánh sáng trước hết phải phục vụ hình thái nước: làm rõ tia đứng, khối nước thấp và đường cong của nhóm phun vòm. Sau đó mới đến việc tổ chức màu sắc phù hợp với từng trạng thái vận hành.

Cách tiếp cận này giúp nước và ánh sáng hoạt động như một hệ thống thống nhất, thay vì hai lớp hiệu ứng cạnh tranh với nhau hoặc với kiến trúc xung quanh.

Đài phun nước Nhà Quốc Hội sử dụng ánh sáng LED đổi màu vào ban đêm — Ánh sáng LED hỗ trợ làm rõ hình thái nước khi hệ thống vận hành vào ban đêm.

Thủy lực và điều khiển quyết định độ ổn định của hình thái nước

Nhìn từ bên ngoài, người xem chủ yếu thấy chiều cao và hình dạng của các tia nước. Phía sau hình ảnh đó là bài toán thủy lực.

Phun cột, phun sủi và phun vòm không tạo ra hình thái giống nhau, vì vậy yêu cầu cấp nước cho từng nhóm cũng khác nhau. Việc lựa chọn bơm, đường ống, van và cách chia nhánh phải dựa trên lưu lượng, cột áp cũng như tổn thất của toàn tuyến, thay vì áp một cấu hình giống nhau cho mọi hiệu ứng.

Khi hệ thống hoạt động thực tế, các nhóm còn phải được cân chỉnh để không xuất hiện khu vực quá mạnh hoặc quá yếu so với tổng thể. Với hệ thống ngoài trời, ảnh hưởng của gió cũng cần được quan sát trong quá trình chạy thử bởi cùng một tia nước có thể thay đổi đáng kể về vùng rơi khi điều kiện môi trường thay đổi.

Bên cạnh thủy lực, hệ thống còn có điều khiển trung tâm có khả năng lập trình. Giá trị của phần điều khiển không nằm ở việc làm cho công trình trở nên phức tạp hơn, mà ở khả năng tổ chức những trạng thái nước và ánh sáng khác nhau theo nhu cầu vận hành.

Tùy yêu cầu sử dụng thực tế, các trạng thái có thể được thiết lập theo thời điểm hoặc bối cảnh vận hành. Điều quan trọng là mỗi trạng thái đều phải nằm trong cùng một ngôn ngữ thiết kế chung thay vì tạo ra những chế độ rời rạc không liên quan đến nhau.

Chạy thử và cân chỉnh là bước hoàn thiện thiết kế

Bản vẽ và tính toán quyết định cấu trúc của hệ thống, nhưng hình ảnh cuối cùng chỉ có thể được đánh giá chính xác khi nước thực sự chạy tại hiện trường.

Quá trình chạy thử cần thực hiện từng nhóm hiệu ứng để kiểm tra hình thái tương đối, vùng nước rơi, trạng thái ánh sáng và chương trình điều khiển. Sau đó toàn bộ hệ thống mới được vận hành đồng thời để xem xét tỷ lệ giữa các nhóm.

Đây là giai đoạn có thể phải điều chỉnh lại chiều cao tương đối, mức độ nổi bật hoặc thời lượng của từng trạng thái. Cùng một thiết bị nhưng chỉ cần thay đổi tỷ lệ giữa các nhóm nước cũng có thể tạo ra cảm nhận rất khác.

Đặc biệt với một bố cục không dựa vào quá nhiều hiệu ứng, những sai lệch nhỏ thường dễ nhận thấy hơn. Một nhóm tia cao quá mức, một khoảng nước yếu hoặc một đường vòm không cân đều đều có thể phá vỡ tính ổn định của toàn bộ hình ảnh.

Vì vậy, với những công trình theo hướng tiết chế, bước cân chỉnh tại hiện trường quan trọng không kém việc lựa chọn loại vòi từ đầu.

Chạy thử và cân chỉnh đài phun nước Nhà Quốc Hội của NPT — Quá trình chạy thử giúp kiểm tra hình thái nước, vùng nước rơi, ánh sáng và sự cân bằng giữa các nhóm hiệu ứng.

Kết quả cần đạt: đài phun trở thành một phần của cảnh quan quảng trường

Khi vận hành, hệ thống bổ sung chuyển động của nước và ánh sáng cho không gian. Ba nhóm phun tạo sự khác biệt về chiều cao, khối lượng và hướng chuyển động, đủ để hình thành điểm nhấn mà không cần phát triển thành một show trình diễn độc lập.

Khi hệ thống dừng, vai trò của nước tạm rút khỏi không gian và mặt bằng trở lại chức năng của quảng trường. Chính khả năng chuyển đổi giữa hai trạng thái này là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ phù hợp của giải pháp.

Đây cũng là lý do không nên sao chép nguyên một cấu hình đài phun từ công trình này sang một quảng trường khác. Điều có thể kế thừa không phải số loại vòi hay bố cục cụ thể, mà là phương pháp xác định vai trò của nước trước khi lựa chọn thiết bị.

Một dự án có thể cần cách tiếp cận tương tự khi mặt bằng phải tiếp tục sử dụng trong thời gian hệ thống dừng, kiến trúc xung quanh có vai trò thị giác lớn, đài phun chỉ là một lớp cảnh quan trong tổng thể hoặc công trình cần nhiều trạng thái vận hành nhưng không hướng tới hình thức show biểu diễn.

NPT tiếp cận đài phun quảng trường từ bài toán không gian

NPT hoạt động từ năm 2002 trong lĩnh vực cảnh quan nước. Với các dự án đài phun, phạm vi triển khai có thể bao gồm tư vấn, thiết kế, cung cấp thiết bị, thi công, chạy thử, cân chỉnh và bàn giao tùy theo yêu cầu cụ thể của từng công trình.

Điểm quan trọng là phương án không nên bắt đầu từ một bộ thiết bị cố định. Trước tiên cần xác định nước giữ vai trò gì trong không gian, mặt bằng được sử dụng như thế nào, trạng thái khi hệ thống tắt ra sao và mức độ hiệu ứng nào phù hợp với kiến trúc.

Từ những điều kiện đó mới có cơ sở xác định hình thái vòi, bố trí hệ thống, yêu cầu thủy lực, ánh sáng, điều khiển và cách phối hợp với phần xây dựng.

Dự án tại Nhà Quốc Hội – Tượng Đài Bắc Sơn cho thấy một nguyên tắc có thể áp dụng rộng hơn cho các quảng trường và không gian công cộng: chất lượng của đài phun không chỉ nằm ở hình ảnh tia nước khi vận hành, mà còn ở cách toàn bộ hệ thống hòa nhập với công trình khi nước dừng.

Nếu dự án cần một hệ thống đài phun tích hợp với quảng trường hoặc không gian công cộng nhưng vẫn phải duy trì công năng mặt bằng khi không vận hành, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn hoặc kiến trúc sư có thể gửi sơ đồ bố trí, ảnh hiện trạng và yêu cầu sử dụng để NPT trao đổi phương án phù hợp.

TRAO ĐỔI PHƯƠNG ÁN ĐÀI PHUN NƯỚC