Thiết kế đài phun nước cho trung tâm hội nghị: từ kiến trúc đến vận hành

Vị trí và trục kiến trúc quyết định hình thái đài phun

Trước khi chọn hiệu ứng nước, điều đầu tiên cần xác định là đài phun nằm ở đâu trong cấu trúc không gian của trung tâm hội nghị. Một hệ nằm sát tiền sảnh có mối quan hệ khác với mặt đứng và luồng khách so với một đài phun nằm giữa quảng trường rộng; tương tự, một hệ đặt cuối trục cảnh quan lại phải giải quyết bài toán điểm nhìn và dẫn hướng từ khoảng cách xa.

Với khu vực tiền sảnh, khoảng cách tới lối đi và cửa ra vào khiến chiều cao tia nước, hướng phun và vùng nước rơi phải được kiểm soát chặt hơn. Hiệu ứng quá cao hoặc mở quá rộng có thể xung đột với luồng tiếp cận, trong khi một cấu hình quá nhỏ lại dễ bị mất tỷ lệ trước mặt đứng lớn của công trình.

Ở những khoảng sân rộng hơn, tỷ lệ giữa đài phun và kiến trúc trở thành vấn đề nổi bật. Một trung tâm hội nghị có mặt đứng lớn, khoảng lùi sâu và tầm nhìn xa thường cần một điểm nhấn đủ rõ theo phương đứng hoặc một bố cục trải rộng tương ứng; tuy nhiên điều đó không có nghĩa cứ tăng chiều cao hoặc số lượng vòi là giải quyết được tỷ lệ.

NPT thường bắt đầu bằng việc xác định các hướng nhìn chính: từ cổng tiếp cận, từ tuyến xe vào, từ sảnh chính và từ các khu vực tập trung đông người. Khi những điểm nhìn này được xác định đúng, việc lựa chọn cao độ, hướng phun và vùng chuyển động của nước mới có cơ sở để gắn với kiến trúc thay vì chỉ dựa trên hình ảnh đẹp trong catalog.

Một hệ thống phải phục vụ cả ngày thường và ngày có sự kiện

Đây là một trong những khác biệt quan trọng khi thiết kế đài phun cho trung tâm hội nghị. Công trình không ở trạng thái sử dụng giống nhau trong mọi thời điểm, vì vậy đài phun cũng không nhất thiết phải vận hành với toàn bộ hiệu ứng mỗi khi được bật.

Trong ngày thường, hệ thống có thể chỉ cần duy trì các nhóm hiệu ứng nền phù hợp với cảnh quan và mức độ hoạt động của khu vực. Việc phân nhóm ngay từ thiết kế tạo điều kiện để lựa chọn trạng thái vận hành phù hợp thay vì buộc toàn bộ hệ thống phải chạy đồng thời.

Khi có hội nghị hoặc sự kiện lớn, yêu cầu có thể thay đổi. Một số nhóm điểm nhấn có thể được kích hoạt, thời gian vận hành được điều chỉnh theo lịch đón khách hoặc chương trình, còn phần chiếu sáng có thể được tổ chức rõ hơn để hệ thống đọc tốt vào buổi tối.

Tuy nhiên, “ngày sự kiện” không đồng nghĩa với việc đài phun phải chuyển sang trạng thái phô diễn mạnh nhất. Một lễ đón chính thức hoặc hội nghị có tính trang trọng có thể cần hiệu ứng tiết chế hơn một sự kiện văn hóa – giải trí; mức độ trình diễn phải đi theo tính chất của chương trình và ngôn ngữ kiến trúc của địa điểm.

Chính vì vậy, phân nhóm vận hành là một quyết định quan trọng từ giai đoạn thiết kế. Khi các nhóm nước được tổ chức theo khu vực hoặc chức năng, hệ thống có thể chuyển giữa nhiều trạng thái, đồng thời thuận lợi hơn khi cần kiểm tra từng phần mà không phải đưa toàn bộ đài phun vào vận hành.

Hiệu ứng nước phải được chọn theo khoảng nhìn và vai trò không gian

Một đài phun cho trung tâm hội nghị không cần nhiều loại vòi bằng mọi giá. Điều quan trọng hơn là mỗi nhóm hiệu ứng đang giải quyết vấn đề gì trong tổng thể không gian.

Nếu công trình có khoảng nhìn dài và mặt đứng lớn, một nhóm phun theo phương đứng có thể tạo điểm nhấn chính để người xem nhận diện hệ thống từ xa. Các tia xiên, cung nước hoặc hiệu ứng chuyển động theo phương ngang sau đó có thể mở rộng bố cục, tạo lớp trung gian giữa điểm nhấn cao và những vùng nước thấp hơn.

Ở khu vực gần người, lớp nước thấp hoặc phun sàn có thể phù hợp hơn nếu mặt bằng và luồng sử dụng cho phép. Những nhóm này cần được xem cùng vùng nước rơi, khoảng cách tới lối đi và cách người dùng tiếp cận không gian, chứ không chỉ đánh giá bằng hình dạng tia nước khi chạy thử độc lập.

Trong một số trường hợp, mặt nước tĩnh cũng có vai trò quan trọng. Sự kết hợp giữa vùng nước tĩnh và những nhóm phun động có thể giúp kiến trúc có khoảng nghỉ thị giác, thay vì biến toàn bộ bề mặt thành một khu vực luôn chuyển động.

Thủy lực phải đi sau kịch bản vận hành

Sau khi xác định các nhóm hiệu ứng và những trạng thái có thể vận hành, bài toán thủy lực mới có đủ dữ liệu đầu vào. Việc chọn bơm trước rồi cố điều chỉnh hệ thống theo thiết bị sẵn có thường làm ngược trình tự thiết kế.

Mỗi nhóm hiệu ứng có yêu cầu khác nhau về lưu lượng và cột áp. Khi nhiều nhóm cần chạy đồng thời trong một trạng thái sự kiện, nhu cầu của toàn hệ thống cũng khác so với chế độ ngày thường chỉ vận hành một phần; từ đó mới có cơ sở để xác định hệ bơm, mạng ống và các cụm phân phối phù hợp.

Đường ống không chỉ có nhiệm vụ đưa nước đến đầu phun. Cách chia tuyến, nhánh và cụm phân phối còn ảnh hưởng đến khả năng cân chỉnh lưu lượng giữa các nhóm cũng như việc kiểm tra riêng từng khu vực trong quá trình vận hành.

Phần nước tuần hoàn cũng phải được tính cùng kiến trúc bể. Thể tích nước, khả năng thu hồi, bù nước thất thoát, thoát tràn và yêu cầu lọc hoặc xử lý nước đều liên quan tới hình dạng mặt bằng, điều kiện gió, vùng nước bắn và lịch hoạt động của công trình.

Với trung tâm hội nghị, điều đáng lưu ý là thủy lực không thể tách khỏi hai trạng thái ngày thường và ngày sự kiện. Nếu thiết kế chỉ dựa trên một trạng thái “toàn bộ hệ thống cùng chạy”, giải pháp sẽ bỏ qua chính đặc điểm vận hành linh hoạt mà loại hình công trình này thường cần.

Chiếu sáng và điều khiển phải phục vụ kịch bản, không chỉ tạo hiệu ứng

Chiếu sáng dưới nước không nên được xem là phần trang trí bổ sung sau cùng. Vị trí đèn, góc chiếu, màu sắc và cường độ phải phù hợp với hình dạng tia nước cũng như cách kiến trúc được quan sát vào ban đêm.

Một cột nước cao cần cách đọc ánh sáng khác với lớp nước thấp hoặc các tia xiên. Tương tự, mặt đứng của trung tâm hội nghị có thể đã có hệ chiếu sáng kiến trúc riêng, vì vậy đèn của đài phun phải được cân nhắc trong tổng thể thay vì hoạt động như một hệ màu độc lập.

Phần điều khiển cũng cần được xác định theo độ phức tạp thực sự của công trình. Một hệ chỉ cần bật và tắt theo lịch có yêu cầu hoàn toàn khác với hệ có nhiều nhóm nước, nhiều trạng thái cao độ hoặc các chế độ sử dụng theo từng sự kiện.

PLC, biến tần, giao thức điều khiển ánh sáng hay các lớp tự động hóa khác chỉ nên được lựa chọn sau khi chức năng đã rõ. Công nghệ không phải mục tiêu của thiết kế; nó là công cụ để thực hiện đúng kịch bản vận hành đã được xác định.

Phần xây dựng và MEP phải được phối hợp trước khi hoàn thiện mặt bằng

Một trong những rủi ro lớn của dự án đài phun không nằm ở đầu phun hay bơm, mà xuất hiện khi hệ thống nước được đưa vào quá muộn trong quá trình phối hợp kiến trúc, kết cấu và MEP. Khi cao độ, sàn hoàn thiện hoặc kết cấu bể đã được khóa, không gian dành cho thiết bị và tuyến kỹ thuật có thể không còn đủ.

Các xung đột thường gặp gồm cao độ đặt thiết bị không phù hợp, đường ống va với kết cấu, thiếu vị trí cho hố kỹ thuật hoặc tuyến thoát nước chưa đáp ứng được việc vệ sinh và xả hệ thống. Nếu phần đá hoặc mặt sàn được hoàn thiện trước khi vị trí đầu phun được chốt, việc điều chỉnh sau đó có thể tác động trực tiếp đến kiến trúc đã hoàn thiện.

Nguồn điện và hệ điều khiển cũng phải được phối hợp sớm. Vị trí tủ, tuyến cấp điện, cáp điều khiển, điểm đấu nối và đường đi tới từng nhóm thiết bị cần được xác định trong giai đoạn thiết kế thay vì xử lý tạm tại công trường.

Một vấn đề khác thường chỉ bộc lộ sau khi công trình đi vào sử dụng là khả năng tiếp cận thiết bị. Một hệ thống có thể rất đẹp khi bàn giao nhưng nếu bơm, van, đầu phun, đèn hoặc hộp nối không thể tiếp cận hợp lý thì công tác kiểm tra và bảo trì sau này sẽ trở nên khó khăn.

Do đó, NPT luôn coi không gian kỹ thuật là một phần của thiết kế, không phải phần “ẩn đi” sau khi hình thức cảnh quan đã được quyết định. Một hệ đài phun hoàn chỉnh phải trả lời được cả câu hỏi nó nhìn như thế nào và câu hỏi thiết bị phía sau sẽ được tiếp cận ra sao khi cần xử lý.

Công trình có lịch sự kiện cố định cần chừa thời gian cho chạy thử

Trung tâm hội nghị thường có những mốc mà dự án không thể tùy ý dời: ngày khai trương, ngày đón đoàn, lịch hội nghị hoặc thời điểm diễn ra sự kiện đã được công bố. Vì vậy, tiến độ đài phun cần có khoảng thời gian riêng cho chạy thử và cân chỉnh trước khi công trình bước vào sử dụng chính thức.

Lắp đặt hoàn tất không đồng nghĩa hệ thống đã sẵn sàng vận hành. Từng nhóm cần được kiểm tra riêng về thủy lực, điện, điều khiển và chiếu sáng; sau đó mới chạy đồng thời để phát hiện sự khác biệt về lưu lượng, cao độ tia, vùng nước rơi hoặc các lỗi chỉ xuất hiện khi nhiều thiết bị hoạt động cùng lúc.

Nếu phần xây dựng hoặc MEP bàn giao chậm, khoảng thời gian này thường là phần đầu tiên bị co lại. Hệ quả là việc cân chỉnh diễn ra sát ngày sự kiện, trong khi bất kỳ thay đổi nào liên quan đến đường ống, đầu phun hoặc mặt hoàn thiện lúc đó đều khó xử lý hơn nhiều so với giai đoạn trước.

Kinh nghiệm này cũng xuất hiện ở những công trình có deadline sự kiện rõ ràng ngoài nhóm trung tâm hội nghị. Tại Trung tâm Báo chí Quốc tế phục vụ APEC 2017 ở Đà Nẵng, đài phun nằm ngay phía trước một địa điểm được chuẩn bị cho lượng lớn phóng viên quốc tế; bối cảnh như vậy cho thấy việc phối hợp tiến độ và chạy thử phải gắn chặt với thời điểm công trình đi vào phục vụ sự kiện.

Hai cách tiếp cận khác nhau tại các trung tâm hội nghị NPT đã triển khai

Kinh nghiệm dự án cho thấy không có một cấu hình đài phun nào có thể được coi là mẫu chung cho mọi trung tâm hội nghị. Trung tâm Hội nghị Quốc gia và Trung tâm Hội nghị Kinh Bắc là hai ví dụ cho thấy kiến trúc, mặt bằng và quan hệ với không gian sử dụng có thể dẫn tới hai cách tổ chức rất khác nhau.

Trước khi yêu cầu thiết kế, chủ đầu tư nên xác định 7 thông tin

Một brief ban đầu càng rõ, giải pháp thiết kế càng có cơ sở để đi đúng ngay từ những bước đầu. Trước khi lựa chọn cấu hình kỹ thuật, chủ đầu tư, Ban QLDA hoặc đơn vị tư vấn nên xác định tối thiểu các vấn đề sau:

1. Đài phun sẽ nằm ở đâu trong tổng thể công trình? Tiền sảnh, quảng trường, trục cảnh quan hay một khu vực chức năng khác sẽ dẫn đến yêu cầu khác nhau về khoảng nhìn và vùng nước rơi.

2. Mục tiêu chính của hệ thống là gì? Tạo điểm nhấn kiến trúc, bổ sung cảnh quan nền, phục vụ các thời điểm sự kiện hay kết hợp nhiều mục tiêu.

3. Những hướng nhìn quan trọng nhất nằm ở đâu? Cần xác định người xem chủ yếu quan sát từ sảnh, từ tuyến xe tiếp cận, từ khu vực sân khấu hay từ khoảng cách xa.

4. Ngày thường và ngày có sự kiện cần vận hành khác nhau như thế nào? Đây là dữ liệu đầu vào quan trọng để tổ chức các nhóm hiệu ứng và phần điều khiển.

5. Không gian có giới hạn gì về vùng nước rơi và luồng người? Các lối tiếp cận, khu vực đón khách và khoảng trống phục vụ sự kiện cần được tính cùng ngay từ đầu.

6. Hạ tầng kỹ thuật đã được chốt đến đâu? Nguồn điện, cấp nước, thoát nước, cao độ, khu kỹ thuật và tuyến MEP có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai hệ thống.

7. Mốc chạy thử và bàn giao là khi nào? Không nên chỉ xác định ngày thi công hoàn thành mà bỏ qua thời gian cần cho chạy thử, cân chỉnh và nghiệm thu tổng thể.

Bảy câu hỏi này chưa phải một hồ sơ thiết kế, nhưng đủ để hình thành brief ban đầu có chất lượng. Từ đó, các quyết định về hiệu ứng, thủy lực, điều khiển và thiết bị mới có cơ sở để đi sâu.